Operasyonların Arka Planı
Kamuya açık belgelerde görülebilen soruşturma aşamalarını, kaynakların sınırlarını ve metodolojik soruları ayrı tutan açıklayıcı inceleme.
Bu operasyonlar nasıl oluşuyor?
Bir eski askerî öğrencinin adı soruşturma sistemine ilk olarak nasıl giriyor ve bu ilk bilgi yıllar sonra bir operasyona nasıl dönüşüyor?
Operasyon haberlarında çoğu zaman sürecin yalnız son aşamasını görüyoruz: Cumhuriyet Başsavcılığı bir soruşturma yürütüyor, belirli kişiler hakkında işlem kararı veriliyor ve kolluk eş zamanlı operasyon gerçekleştiriyor.
Fakat bundan önce cevaplanması gereken temel bir soru vardır:
“Bir eski askerî öğrencinin adı soruşturma dosyasına ilk olarak nasıl girdi?”
Kamuya açık belgeler, bunun bütün dosyalar için tek bir yöntemle gerçekleştiğini göstermiyor.
Bu nedenle, kamuya açık kaynakların gösterdiği sınırlı örnekler ile açıklamadığı başlangıç noktaları birbirinden ayrılmalıdır.
Bir eski askerî öğrencinin adı yıllar sonra bir operasyona nasıl giriyor?
Kamuya açık belgeler, her eski askerî öğrencinin soruşturma sistemine ilk kez hangi veri veya seçim kriteriyle girdiğini açıklamıyor. Bu nedenle aşağıdaki akış, bütün dosyalar için doğrulanmış tek bir soruşturma algoritması değil; kamuya açık bazı kayıtların işaret ettiği olası araştırma aşamalarının ihtiyatlı bir çerçevesidir.
- Önceki soruşturma, ifade, bilinen sabit hat, mevcut şüpheli veya başka başlangıç verisi↓
- Askerî yapılanma odaklı HTS ve veri havuzu araştırması↓
- Telefon numarası ve kişi eşleştirmeleri↓
- Görev yeri, askerî geçmiş, birlikte aranan kişiler ve diğer soruşturmalarla karşılaştırma↓
- Savcılık değerlendirmesi↓
- Gözaltı, soruşturma veya kovuşturma işlemleri
AA'nın 2018 tarihli Tekirdağ soruşturması anlatımında, bazı incelemelerin ifade ve bilinen kişilerden hareketle kontörlü veya sabit hat kayıtlarına genişlediği aktarılır. Aynı kaynak, bu aktarımı soruşturma makamlarının değerlendirmeleri çerçevesinde sunar.
AA'nın 2019 tarihli ortak veri havuzu haberine göre, hakkında zaten soruşturma açılmış bir kişinin geçmiş görev yerlerindeki görüşme kayıtlarının da tek sorguda araştırılabilmesi amaçlanmıştır. Bu, kamuya açık anlatımda yalnız “veri → kişi” yönünde bir süreç bulunduğu kabulünü desteklemez.
Bu kaynaklarda görev yeri, askerî geçmiş, kuvvet, rütbe, birlikte aranan kişiler veya başka soruşturmalarla karşılaştırmanın sonraki analizlerde yer alabildiği aktarılır. Ancak bunlar, her kişi bakımından aynı başlangıç sırasının izlendiğini göstermez.
AYM'nin R.T. kararının § 30'unda aktarılan Yargıtay yaklaşımında, ankesör veya sabit hat kaydının değerlendirilmesi sırasında kişinin bütün görev yerlerini kapsayan HTS kayıtlarının, arama sayısı ve zamanlarının, ardışık veya periyodik aramaların, farklı sabit hatların, birlikte aranan kişilerin kuvvet ve rütbelerinin ve kişi hakkında başka beyan bulunup bulunmadığının ayrıca araştırılması gerektiği belirtilmektedir. Bu aktarım, telefon kaydının kişiselleştirici ek araştırmalardan bağımsız mekanik bir eşleşme olarak ele alınmaması gerektiğine işaret eder.
Asıl cevaplanması gereken soru: İsim ilk olarak nereden geldi?
Bir operasyon açıklamasında bir kişinin ankesör kaydı, aday numarası, tanık beyanı veya başka bir unsurla ilişkilendirildiğinin yazılması, soruşturmanın o veriyle başladığını kendiliğinden göstermez.
Araştırılması gereken şey soruşturmanın son aşamasındaki delil listesinden önceki aşamadır.
Bir eski askerî öğrencinin adı:
- bağımsız bir HTS analizinden mi,
- başka bir soruşturmadaki beyan veya isimden mi,
- aday numarası analizinden mi,
- başka teknik veriden mi,
- askerî veya idarî kayıtlardan mı,
- yoksa önceden hazırlanmış bir eski askerî öğrenci havuzundan mı
soruşturma sistemine girdi?
Bu sorunun cevabı özellikle ilk soruşturma tutanağı, ilk veri talebi, kurumlar arası yazışmalar ve soruşturma başlangıç evrakı üzerinden araştırılmalıdır.
Kamuya açık belgelerden görülebilen genel soruşturma zinciri
Dosyadan dosyaya değişebilmekle birlikte kamuya açık belgelerde şu tür soruşturma girdileri görülebilmektedir:
HTS ve ankesör/kontörlü sabit hat kayıtları, tanık veya etkin pişmanlık beyanları, başka soruşturma dosyalarındaki bilgiler, askerî okul aday numarası analizleri, ByLock ve başka teknik veriler ile kişinin askerî veya idarî statüsüne ilişkin kayıtlar.
Bu girdiler kolluk tarafından araştırılabilir ve teknik analize tabi tutulabilir.
Bazı soruşturmalarda TEM birimleri, bazı operasyonlarda EGM İstihbarat ve ilgili il emniyet birimleri sürecin farklı aşamalarında yer almaktadır.
Soruşturmanın hukuki yönetimi Cumhuriyet savcılığına aittir.
- HTS / ankesör
- Tanık / etkin pişmanlık
- Başka soruşturma dosyası
- Aday numarası
- ByLock / teknik veri
- Askerî / idarî kayıt
Bu bağlantının bütün eski askerî öğrencileri kapsayan sistematik bir veri aktarımı şeklinde gerçekleştiği şu aşamada kamuya açık birincil belgeyle doğrulanmış değildir.
Düz çizgi = kamuya açık belgelerde örneği bulunan bağlantı Kesik çizgi + ? = henüz belgelendirilmemiş veya araştırılması gereken bağlantı
Bir kişiyi önce seçip sonra yalnız suçlayıcı veri aramak hukuken ne doğurur?
Buradaki mesele yalnız hangi verinin kullanıldığı değildir.
Verinin hangi yöntemle arandığı da önemlidir.
Eğer belirli kişiler önce hedef grup olarak seçiliyor ve daha sonra yalnız bu kişileri suçlayabilecek kayıtlar sistematik biçimde aranıyor; buna karşılık iddiaları çürütebilecek alternatif açıklamalar ve lehe veriler aynı ciddiyetle araştırılmıyorsa, bunun soruşturmanın tarafsızlığı ve şüphelinin lehine ve aleyhine delillerin birlikte araştırılması yükümlülüğü açısından incelenmesi gerekir.
Ancak mevcut kamuya açık kaynakların bu yöntemin bütün eski askerî öğrenci soruşturmalarında sistematik biçimde uygulandığını kanıtlamadığı açıktır.
Bu nedenle: “Bunun bazı soruşturmalarda gerçekleşip gerçekleşmediğini belirlemek için soruşturmanın başlangıç evrakının incelenmesi gerekir.”